Otwartość i zamknięcie a edukacja

pionadmin, 14 marzec, 2012 - 11:06
Justyna Gola

W wywiadzie dla „Książek” Gazety Wyborczej z października 2011 roku Umberto Eco powiedział, że nie rozumie potrzeby swojego wnuka, używającego  konta na facebooku bardzo często  – tak jak zresztą jego rówieśnicy – do pisania o sobie w sposób dla włoskiego pisarza niedopuszczalny, przekraczający bariery intymności, znoszący prywatność rozumianą w sposób tradycyjny. Autor „Imienia róży” stwierdził tam także, że być może nowe pokolenia będą rozumieć te pojęcia w inny sposób niż miało to miejsce do tej pory, zanim wirtualność wniknęła w ludzkie życie. Na naszych oczach zmienia się zatem  wyznaczanie sfery tego, co prywatne i tego, co poza nim, tego, co ma lub też powinno zostać ukryte.

Pytania o granice intymności są także pytaniami o otwartość i zamknięcie. Można odnosić wrażenie, obserwując szczególnie sposób przedstawiania świata przez media, że dziś liczy się tylko maksymalna otwartość i że ludzie zamknięci są czegoś istotnego pozbawieni, nie umieją się dostosować i zrozumieć, że tylko wychodzenie poza siebie jest gwarancją sukcesów i społecznej akceptacji.

Książka Longiny Strumskiej - Cylwik „Pomiędzy otwartością i zamknięciem” (zawierająca w dużej mierze materiały z pracy doktorskiej autorki z 2004 roku o „Otwartości w kształceniu pedagogów”, więc posługująca się często językiem – na szczęście dla zwykłego czytelnika - nie w całości, pracy naukowej) stanowi świetną okazję do przemyślenia tych kwestii, uporządkowania wiedzy na ten temat z różnych dziedzin (przede wszystkim psychologii, filozofii i socjologii), a przede wszystkim pozwala ona nie tylko na teoretyczne umiejscowienie problematyki w szkole, ale i daje pakiet ćwiczeń praktycznych, możliwych do wykorzystania do pracy w klasie, świetlicy, na obozie czy kolonii.

Autorka w pierwszej części książki zajmuje się pojęciami otwartości i zamknięcia w kontekście edukacyjnym, jak również w różnych aspektach: od psychologii, socjologii, ekonomii, polityki po literaturę i filozofię.

Najbardziej intrygującą częścią  „Pomiędzy otwartością i zamknięciem” jest jej druga część, którą poświęcono niejednoznacznej wartości otwartości i zamknięcia.

Autorka kończy swą pracę przedstawieniem wyników zajęć, dotyczących problemu otwartości i zamknięcia przedyskutowywanych ze studentami. Poruszały one przed wszystkim problemu granic. Z tej części wywodów (wzbogacanych opisem konkretnych ćwiczeń) Strumskiej – Cylwik może czerpać każdy nauczyciel, wychowawca, opiekun i – jak sądzę - także  rodzic.

Złożoność, niejednoznaczność i szybkość dzisiejszej rzeczywistości, jej płynność i globalność nie pozwalają na bezpieczne zastygnięcie we własnych hierarchiach i przekonaniach. Człowiek nieelastyczny, zamknięty, odcinający się i nie włączający się w zmiany, pozostaje na uboczu, przestaje krytycznie myśleć. „Żeby przetrwać trzeba być takim jak świat” pisze autorka, dodając, że „sensem świata jest jego odkrywanie”.

Dość naiwne byłoby pozostawanie otwartym bez umiejętności krytycznego spojrzenia na tę stronę samego siebie. Niebezpieczeństwo otwartości wiąże się z tym, że spotka się ono nie za każdym razem z życzliwym odbiorcą, może zostać wykorzystane, reakcje na nie mogą być niewłaściwe, tę otwartość także dość często odczytuje się nietrafnie lub krzywdząco. Należy zatem uczyć (się) świadomego i przemyślanego otwierania się.

Szczególna rola przypada tu nauczycielowi, który przestał już być krzewicielem wiedzy, człowiekiem lepiej rozumiejącym świat i jego przyczynowość. Dziś powinien być on przede wszystkim otwarty, ale z dystansem do siebie, ludzi i rzeczywistości, musi umieć uczyć krytycznego spojrzenia, a także tolerować złożoność pomysłów i rozwiązań.

Polskiemu nauczycielowi jest w tym zakresie jeszcze trudniej, bo pracuje w kraju transformacji, co dodatkowo komplikuje kształt systemu edukacji. W polskiej rzeczywistości dochodzą więc jeszcze mentalne i obyczajowe skutki zmian ustrojowych do całej gamy edukacyjnych problemów globalnych.

Nie ulega wątpliwości, szczególnie po lekturze książki Strumskiej - Cylwik, że otwartość i zamknięcie są pojęciami ambiwalentnymi. Należy (na)uczyć (się) być otwartym mądrze czy też – ujmując rzecz od innej strony – rozsądnie pozostawać zamkniętym.

Tytuł: Pomiędzy otwartością i zamknięciem
Autor: Longina Strumska – Cylwik
Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza „IMPULS”

0 komentarzy

Dodaj nowy komentarz