Inaczej o niepełnosprawności

marcinl, 4 wrzesień, 2012 - 08:51
Łukasz Orylski

Powracamy do rozważań związanych z tematyką październikowej konferencji „Władza w rękach specjalisty”. Dziś chciałbym polecić Państwu dwie pozycje książkowe, które lokują wspomnianą problematykę w kontekście dorobku współczesnej socjologii. Już sam powyższy fakt wystarczyłby, aby polecić te lektury, w polskiej literaturze przedmiotu wciąż dominuje bowiem podejście czyniące punkt widzenia pedagogiki specjalnej jedynie uprawnionym narzędziem interpretacji problemów egzystencjalnych osób z niepełnosprawnością intelektualną. Nie dość jednak na tym, obydwie książki, choć są pracami naukowymi mogą (i powinny) stać się lekturą dla znacznie szerszego niż akademicki kręgu odbiorców.

Książka Joanny Rzeźnickiej – Krupy ukazuje dzieci niepełnosprawne intelektualnie jako aktywnych nadawców dyskursu, zagłuszanego wszak często przez terapeutów, występujących z pozycji sprawowanej władzy. Autorka wskazuje, że  używanie zdolności pozajęzykowych stanowi równoprawny wobec posługiwania się kompetencjami werbalnymi sposób nawiązywania międzyludzkich relacji. Jak podkreśla uczona, niemal wszystkie wypowiedzi badanych dzieci pełnią funkcję zdania, zaś w ich wypowiedziach pojawiają się niemal wszystkie części mowy. Przyjęcie tej nowatorskiej tezy uzasadnia szereg studiów przypadku, ukazanych za pomocą rzetelnie dokonanych transkrypcji dziecięcych dialogów. Książka zawiera swoisty „słowniczek” konstrukcji werbalnych dzieci, który może stanowić nieocenioną pomoc dla osób incydentalnie sprawujących nad nimi opiekę.

Praca Agnieszki Woynarowskiej stanowi z kolei udane połączenie analizy przekazów kultury popularnej dotyczących osób z niepełną sprawnością, z refleksją osnutą wokół narracji biograficznych i autobiograficznych. Przedmiotem pierwszej części pracy jest dyskurs nad niepełnosprawnością w magazynach telewizji śniadaniowej oraz popularnych serialach. Okazuje się, że jest on niezwykle niespójny, przy czym treść ukryta ukazuje niepełnosprawnych w sposób znacznie mniej podmiotowy niż treść jawna. W oparciu o studia przypadku autorka konstruuje ciekawą typologię owego dyskursu, wyróżniając następujące jego odmiany: medyczny, pomocy, rodzicielski, tragedii osobistej, terapeutyczno – korekcyjny, sakralizacji, eksterminacji i zwyczajności. Analizy narracji biograficznych ukazują natomiast wysoki stopień samoświadomości badanych oraz ich ogromne pragnienie społecznej emancypacji. Gorzko brzmi refleksja, że od rodziców osób z niepełnosprawnością intelektualną otoczenie oczekuje „bycia nieszczęśliwym”.

Jeśli w Polsce kiedykolwiek zyska intelektualną moc tradycja łączenia poszukiwań naukowych z działaniem na rzecz społecznej zmiany w życiu osób niepełnosprawnych (znana w Europie i USA jako disability studies), to obie pozycje mogą zyskać status kanonu tej refleksji. Ich lektura z pewnością stanowi znakomity wstęp do uczestnictwa w organizowanej przez Stowarzyszenie Na Tak konferencji.

Joanna Rzeźnicka – Krupa: „Komunikacja – edukacja – społeczeństwo: o dyskursie dzieci z niepełnosprawnością intelektualną”, Wydawnictwo Impuls & Uniwersytet Gdański, Kraków – Gdańsk 2007, s. 453.

Agnieszka Woynarowska: „Niepełnosprawność intelektualna w publicznym i prywatnym dyskursie”, Wydawnictwo Impuls & Uniwersytet Gdański, Kraków – Gdańsk 2010, s. 320.

0 komentarzy

Dodaj nowy komentarz