Autor: Martyna Sergiel
Minęły już dwa lata od początku zmiany przepisów o świadczeniu wspierającym.
Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek znów interweniował w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, wskazując na dotkliwe skutki opóźnień w orzekaniu oraz luki prawne, które pozbawiają pomocy rodziny osób z niepełnosprawnościami. W grudniu 2025 r. Rzecznik zażądał informacji o wynikach rządowego przeglądu przepisów dotyczących świadczenia.
Wprowadzone 1 stycznia 2024 r. świadczenie wspierające miało być przełomem w systemie pomocy i docelowo wesprzeć osoby z największymi trudnościami w niezależnym funkcjonowaniu.
Jednak korespondencja między RPO a Ministerstwem z roku 2025 odsłania zarys systemu, który w wielu miejscach zawiódł oczekiwania najbardziej zainteresowanych.
W wystąpieniu z 3 lutego 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek, wskazał pokaźną liczbę niedociągnięć systemu, które wymagają „pogłębionej refleksji i podjęcia konkretnych kroków”.
Najpoważniejszym problemem wypunktowanym przez RPO jest przewlekłość prac komisji. Ustawowy termin 3 miesięcy na wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia jest drastycznie przekraczany, nierzadko nawet o paręnaście miesięcy. Skutki tych opóźnień są opłakane.
– Istnieje duża grupa osób, które wystąpiły z wnioskami o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia i zmarły przed wydaniem rozstrzygnięcia (…) albo też uzyskały decyzję, ale zmarły w trakcie postępowania o ustalenie świadczenia wspierającego przez ZUS – pisze w korespondencji Marcin Wiącek.
Aktualnie przepisy nie pozwalają rodzinom na otrzymanie świadczenia za okres, w którym bliscy żyli i czekali na wydanie postanowień. Rzecznik zaznaczył, że opiekunowie, którzy w tym czasie ponosili koszty opieki, zostają na lodzie, a śmierć wnioskodawcy zamyka drogę do wypłaty wsparcia finansowego.
Kolejnym problemem jest próba przejścia ze świadczenia pielęgnacyjnego na wspierające. Przyznanie świadczenia wspierającego skutkuje uchyleniem prawa do świadczenia opiekuńczego z mocą wsteczną.
Prowadzi to do okoliczności, w których opiekun traci ubezpieczenie zdrowotne wstecz, a za sprawą tego powstaje obowiązek zwrotu Narodowemu Funduszowi Zdrowia kosztów leczenia, z których opiekun korzystał w trakcie oczekiwania na decyzję.
Opiekunowie tracą także ciągłość opłacania składek emerytalno-rentowych.
Rzecznik zauważył też mechanizm, w którym przyznanie świadczenia wspierającego drastycznie podnosi odpłatność za gminne usługi opiekuńcze, ponieważ świadczenie wlicza się do dochodu. W niektórych przypadkach podwyższenie opłat przekracza nawet kwotę samego świadczenia, co niweczy pomoc i zmusza pobierających świadczenie do całkowitej rezygnacji z usług.
Ustawa narzuca wyłącznie elektroniczną formę składania wniosków. Dla wielu ludzi starszych i z niepełnosprawnościami brak możliwości złożenia wniosku papierowego jest barierą nie do pokonania, łączącą się z brakiem umiejętności bądź narzędzi technologicznych.
W odpowiedzi z 10 kwietnia 2025 r. ówczesny Sekretarz Stanu, Łukasz Krasoń podkreślił, że wsparcie osób z niepełnosprawnościami stanowi dla rządu priorytet. Ministerstwo przyznało, że budowa systemu jest przedsięwzięciem wymagającym, a pomoc powinna trafiać do osób najbardziej jej oczekujących.
Przedstawiciel resortu zaznaczył, że ustawodawca przewidział mechanizm weryfikacji prawa. Zgodnie z art. 69 ustawy, Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do dokonania przeglądu stosowania przepisów po upływie roku od ich wejścia w życie. Przedstawiciele resortu zapewniali wówczas, że problemy zgłaszane przez RPO są analizowane w ramach przeglądu.
W bieżącym piśmie z 12 grudnia 2025 r., skierowanym do nowej Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych, Mai Nowak, Zastępca RPO Stanisław Trociuk powrócił do sprawy.
– Zwracam się do Pani Minister z uprzejmą prośbą o poinformowanie Rzecznika o wynikach przeprowadzonego na podstawie art. 69 ustawy o świadczeniu wspierającym przeglądu, który wraz z rekomendacjami został przyjęty w dniu 16 października 2025 r. przez Radę Ministrów, a także planowanych kierunkach zmian systemowych oraz legislacyjnych odnoszących się do omawianego obszaru wsparcia.
Rzecznik domaga się informacji o:
- Rezultatach przeprowadzonego przeglądu;
- Rekomendacjach przyjętych przez rządzących;
- Planowanych kierunkach zmian systemowych oraz legislacyjnych, które mają naprawić wadliwe mechanizmy.
Napisano na podstawie: https://niepelnosprawni.pl/artykuly/swiadczenie-wspierajace-pod-lupa-rpo-domaga-sie-wynikow-przegladu-ustawy-i-planu-naprawczego.