Autor: Martyna Sergiel
Po rozpoczęciu przez Rosję pełnoskalowej wojny w Ukrainie około 6 milionów ludzi odnalazło azyl w krajach Unii Europejskiej.
Dane pokazują, że w co piątym gospodarstwie domowym uchodźców są osoby z niepełnosprawnościami.
Międzynarodowy raport „Invisible Care, Unmet Needs: The Situation of Ukrainian Caregivers of Persons with Disabilities in the EU” obrazuje, że osoby, które służą im pomocą zaliczają się jednocześnie do najbardziej niedostrzeganych grup w europejskich systemach wsparcia.
Sytuacji, w której oni się znajdują przyglądali się badacze z Polski, Litwy i Niemiec, skoncentrowani w międzynarodowym projekcie „It’s Ability”. Jego zadaniem jest wspieranie integracji uchodźców z Ukrainy – osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów.
Brak danych, brak rozwiązań
„Podwójne obciążenie” – tak naukowcy opisują okoliczności, w jakich znalazły się osoby z niepełnosprawnościami – uchodźcy z Ukrainy.
W tych wymagających okolicznościach przenikają się doświadczenie bycia uchodźcą oraz odpowiedzialność za córki, siostry, matki, ojców. W praktyce oznacza to często trudności między innymi w znalezieniu mieszkania, dostępie do usług zdrowotnych i społecznych, a także podjęciu pracy czy uczestnictwie w kursach językowych. Skutkiem jest wysoki poziom izolacji społecznej i napięcia.
Przewijającym się problemem jest ograniczony dostęp do możliwości wsparcia osób z niepełnosprawnościami. Wiele krajów w ogóle nie gromadzi danych na temat uchodźców z niepełnosprawnościami objętych ochroną czasową, co utrudnia planowanie i zapewnianie rzetelnego wsparcia. Brakuje więc systemowej identyfikacji tych osób i ich opiekunów wśród uciekających przed wojną.
Skazuje ich to na samodzielne poszukiwanie niezbędnego wsparcia, wiele rodzin ma przez to ogromne trudności z uzyskaniem świadczeń z tytułu niepełnosprawności, sprzętu rehabilitacyjnego czy innych specjalistycznych usług.
Powszechne są bariery biurokratyczne i luki informacyjne, co skutkuje kłopotami w znalezieniu opieki medycznej, terapii czy opcji edukacyjnych.
Szczególną trudnością są bariery w zatrudnieniu. Konieczność stałej opieki, bez jakiegokolwiek wsparcia, w praktyce wyrzuca większość opiekunów (w praktyce: opiekunek) z rynku pracy, zwłaszcza w pełnym wymiarze godzin. Wszystkie trzy badane państwa wykazują znacznie niższe wskaźniki zatrudnienia w przypadku gospodarstw domowych uchodźców, w których są osoby z niepełnosprawnościami – na przykład w Niemczech pod koniec 2023 r. tylko 18 proc. uchodźców z gospodarstw domowych z osobami z niepełnosprawnościami było zatrudnionych, w porównaniu do 54 proc. w pozostałych gospodarstwach domowych uchodźców.
Badacze apelują
Autorzy raportu apelują więc do instytucji unijnych między innymi o wzmocnienie ram polityki na tyle, by móc rozpoznawać i wspierać tę szczególnie narażoną na izolację grupę w całej Unii Europejskiej. Potrzeby osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów powinny być uwzględniane w politykach unijnych dotyczących migracji, w tym uchodźców.
Badacze zwracają się także do przedstawicieli państw członkowskich z prośbą o uproszczenie dostępu do świadczeń i usług oraz dostosowanych mieszkań. Wzywają również do tworzenia odpowiednich warunków, by opiekunowie mogli podejmować pracę, co przy elastycznych zasadach zatrudnienia wymaga także usług lokalnych, które pozwolą wygospodarować wystarczająco dużo czasu.
Twórcy raportu zwracają się także do organizacji społeczeństwa obywatelskiego, organizacji pozarządowych i lokalnych usługodawców, którzy często są na pierwszej linii frontu, jeśli chodzi o zapewnianie wsparcia.
Warto jeszcze bardziej aktywnie docierać do opiekunów osób z niepełnosprawnościami, którzy mogą być niewidoczni w głównym nurcie pomocy uchodźcom, zapewniać im informację i szkolenia, a także zacieśniać partnerstwo z lokalnymi władzami i ze społecznością.
Z pełnym raportem „Invisible Care, Unmet Needs: The Situation of Ukrainian Caregivers of Persons with Disabilities in the EU” można się zapoznać na stronie PFON.
Opracowano na podstawie: https://pfon.org/%E2%80%9Epodwojne-obciazenie%E2%80%9D-miedzynarodowy-raport-badawczy.