Autor: Martyna Sergiel
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wprowadza w stosunku do Kodeksu pracy przepisy prawne szczególne dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnościami.
Znaczy to tyle, że ten obowiązujący akt prawny w uregulowanym zakresie stosuje wspomniane przepisy zamiast Kodeksu pracy. Warto mieć też na uwadze, że kandydat do pracy (pracownik) nie musi pokazywać pracodawcy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, niemniej jednak w takim wypadku nie będzie korzystał z przepisów szczególnych odnośnie zatrudniania osób z niepełnosprawnościami.
Czas pracy (art. 15 i 16 ustawy o rehabilitacji)
Zgodnie z art. 15 czas pracy osoby z niepełnosprawnością nie ma przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Natomiast czas pracy osoby z niepełnosprawnością zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Osoba z niepełnosprawnością nie powinna też być zatrudniana w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych.
Przepisy ustawy przewidują dwa wyjątki od reguły, kiedy można odstąpić od stosowania przepisów określonych w art. 15, a mianowicie:
– jeżeli pracownik jest zatrudniony przy pilnowaniu;
– gdy na wniosek osoby zatrudnionej lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą nie wyrazi sprzeciwu. Koszt tego badania, pomimo faktu, że jest ono robione na wniosek pracownika, ponosi pracodawca. Ważna kwestia, o której należy pamiętać – pracodawca nie może zmusić pracownika do złożenia przez niego wniosku o badanie w celu odstąpienia od skróconych norm pracy.
Przerwa w pracy (art. 17 ustawy o rehabilitacji)
Osoba z niepełnosprawnością ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy, która może zostać przeznaczona na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek. Czas przerwy wynosi 15 minut i jest wliczany do czasu pracy. Nie narusza to przepisu art. 134 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Zakłada się, że te przerwy z ustawy o rehabilitacji i tę z Kodeksu pracy można łączyć.
Warto wskazać ponadto na aktualne brzmienie art. 134 Kodeksu pracy:
§ 1. Jeżeli dobowy wymiar czasu pracy pracownika:
1)wynosi co najmniej 6 godzin – pracownik ma prawo do przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut,
2)jest dłuższy niż 9 godzin – pracownik ma prawo do dodatkowej przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut,
3) jest dłuższy niż 16 godzin – pracownik ma prawo do kolejnej przerwy w pracy trwającej co najmniej 15 minut.
§ 2. Przerwy, o których mowa w § 1, wlicza się do czasu pracy.
Dodatkowy urlop wypoczynkowy (art. 19 ustawy o rehabilitacji)
Osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności. Powyższy urlop nie przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego na podstawie innych przepisów. Jeżeli natomiast wymiar urlopu dodatkowego z innego tytułu jest niższy niż 10 dni roboczych, zamiast tego urlopu przysługuje urlop dodatkowy (ten dla osób posiadających umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności.)
Warto w tym momencie zwrócić uwagę na ciekawy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2005 r. sygn. Akt II PK 339/04, gdzie w uzasadnieniu stwierdzono: „… Nieuzyskanie przez pracodawcę wiadomości o przysługującym pracownikowi z mocy prawa prawie do dodatkowego urlopu wypoczynkowego może – w konkretnych okolicznościach – oznaczać tylko tyle, że pracodawcy nie można zarzucić zawinionego nie wykonywania zobowiązania do udzielenia urlopu zgodnie z przepisami prawa pracy (por. w szczególności art. 161 k.p.). Brak winy pracodawcy nie unicestwia samego prawa do urlopu wypoczynkowego, może jednak – razem z innymi okolicznościami – mieć znaczenie przy rozpatrywaniu roszczenia o ekwiwalent pieniężny przysługujący «w razie niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części» (art. 171 § 1 k.p.)”.
Prawo do korzystania ze zwolnienia z pracy (art. 20 ustawy o rehabilitacji)
Osoba o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia:
1) w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym, nie częściej niż raz w roku;
2) w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, ale też w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy.
2. Wynagrodzenie za czas powyższych zwolnień od pracy oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy.
Warto pamiętać, że łączny wymiar urlopu dodatkowego (dla pracowników posiadających orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności) i zwolnienia od pracy w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym.
Ochrona przed zmniejszeniem wynagrodzenia ze względu na obniżony wymiar czasu pracy (art. 18 ustawy o rehabilitacji).
Normy czasu pracy, o których mowa w art. 15 nie mogą skutkować obniżeniem wysokości wynagrodzenia wypłacanego w stałej miesięcznej wysokości. Godzinowe stawki wynagrodzenia zasadniczego, odpowiadające osobistemu zaszeregowaniu lub zaszeregowaniu wykonywanej pracy, przy przejściu na normy czasu pracy, o których mowa w art. 15 ulegają podwyższeniu w stosunku, w jakim pozostaje dotychczasowy wymiar czasu pracy do tych norm.
Opracowano na podstawie: https://niepelnosprawni.pl/poradnik/jakie-sa-uprawnienia-pracownicze-osob-z-niepelnosprawnoscia-.