Autor: Martyna Sergiel
Już niedługo, bo za około miesiąc w nocy z 24 na 25 października, cofniemy zegarki o godzinę, okres snu się wydłuży i tym samym wkroczymy w czas zimowy.
Wciąż niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, jakie skutki niesie ze sobą przestawienie czasu. To nie jest wyłącznie mała korekta, bo oddziałuje to na nasze zdrowie.
W nocy z 24 na 25 października 2026 roku cofniemy wskazówki zegarów z godziny 3:00 na 2:00, przechodząc jednocześnie na czas zimowy. Jednakże nieprzyjemne następstwa tej pozornie niepozornej zmiany wskazówek mogą rzutować na nasz organizm znacznie dłużej.
– Problem zdrowotny po zmianie czasu to dysfunkcja we współdziałaniu naszych zegarów biologicznych z rytmem światło-ciemność.
Skutki zmiany czasu możemy odczuwać od kilku dni do nawet kilku tygodni, a ich intensywność zależy od indywidualnej wrażliwości organizmu na zmiany rytmu dobowego – tłumaczy na łamach portalu Rynek Zdrowia dr hab. Helena Martynowicz z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
O konsekwencjach zdrowotnych zmiany czasu najczęściej mówimy w kontekście układu sercowo-naczyniowego.
Dr hab. Helena Martynowicz zauważa głównie napady migotania przedsionków. W okresie do dwóch tygodni po zmianie czasu obserwuje się także zwiększenie hospitalizacji pacjentów z zaburzeniami rytmu serca oraz przypadków zawałów.
Zmiana czasu może wpływać także na ciśnienie tętnicze. U osób z nadciśnieniem może zwiększyć się jego zmienność, z nasileniem skoków i spadków. Dlatego w tym okresie bardzo ważne jest systematyczne monitorowanie ciśnienia.
To nie koniec pejoratywnych konsekwencji związanych ze zmianą czasu. Skutki dotyczą także snu i samopoczucia. U osób po 60. roku życia, które już wcześniej zmagają się z bezsennością, może dojść do jej wzrostu.
Na zmianę rytmu dobowego wrażliwe są również dzieci, szczególnie najmłodsze, które mają mocno ustalony rytm snu i czuwania.
Zegarki przestawiamy dwa razy w roku:
- w ostatnią niedzielę października (z godziny 3:00 na 2:00),
- w ostatnią niedzielę marca (z godziny 2:00 na 3:00) – ostatnia zmiana miała miejsce z 28 na 29 marca 2026 roku, gdy przeszliśmy na czas letni.
Co nie mniej interesujące, rok 2021 miał być ostatnim, w którym przestawiać mieliśmy wskazówki. Pandemia jednak zakłóciła prace polityków w Brukseli prowadzone nad rezygnacją ze zmian czasu i w konsekwencji dokonujemy jej aż do teraz.
Zmiana rytmu dobowego może też wpływać na produkcję kortyzolu, a w konsekwencji na nastrój i skupienie. Zaburzenia jego wydzielania mogą zwiększać ryzyko pogorszenia nastroju, a nawet epizodów depresyjnych.
– Z posiadanego przez Samodzielne Laboratorium Czasu i Częstotliwości Głównego Urzędu Miar doświadczenia wynika, że stanowisko w kwestii zmian czasu oraz funkcji przyjętej przez dany kraj strefy czasowej w znacznym stopniu zależy od poziomu świadomości i wiedzy na temat uwarunkowań społecznych, gospodarczych, geograficznych, historycznych, czy też kulturowych istniejących pomiędzy dopasowaniem na danym obszarze rytmu dnia społeczeństwa do okresów naturalnego światła – tłumaczą na łamach portalu Rynek Zdrowia przedstawiciele Głównego Urzędu Miar.
GUM podał też,co wiąże się z okresem zimowym lub/i letnim:
- czas letni przez cały rok (UTC+2) – więcej ciemnych poranków (problemowe w okresie od jesieni do wiosny); dłuższe popołudnia z naturalnym światłem (cały rok),
- czas zimowy przez cały rok (UTC+1) – jaśniejsze poranki (przez cały rok); krótsze popołudnia z naturalnym światłem (problemowe w okresie od wiosny do jesieni),
- dwukrotne w roku zmiany czasu – zachowanie korzyści z czasu letniego latem i korzyści z czasu zimowego zimą; niedogodności związane z momentem samej zmiany czasu.
Przy okazji GUM zaprezentował wykaz obszarów, w których należy bądź można się spodziewać efektów/skutków stosowania danego czasu w okresie zimowym czy letnim. Wśród nich wymieniono między innymi.:
- Bezpieczeństwo w ruchu drogowym, w tym pieszych i rowerzystów
– ciemny poranek = gorsza widoczność, zwiększenie ryzyka wypadków i kolizji w godzinach wzmożonego ruchu porannego
– ciemny wieczór = gorsza widoczność w okresie zmierzchu = zwiększenie ryzyka wypadków i kolizji w okresie powrotów do domu;
- Drobna przestępczość
– późniejszy okres zmierzchu = mniejsze ryzyko kradzieży i włamań do domów jednorodzinnych (następują najczęściej w okresie zmierzchu przed powrotem do domu właściciela lub w nocy w czasie nieobecności)
– mniejszy ruch w okresie zmierzchu = mniejsze ryzyko drobnych kradzieży i rozbojów;
Zawody wykonywane na świeżym powietrzu (budownictwo, rolnictwo, leśnictwo)
– jaśniejszy poranek = wykonywanie pracy przy naturalnym oświetleniu od godzin porannych
– ciemny poranek lub ciemne wczesne popołudnie = konieczność stosowania sztucznego oświetlenia (np. budownictwo)
– niektóre prace wykonywane wyłącznie przy naturalnym oświetleniu
– stałe lub zmienne godziny rozpoczęcia pracy w ciągu roku;
Dzieci i młodzież szkolna (przedszkola, szkoły)
– ciemny poranek = pokonywanie przez dzieci drogi do szkoły jeszcze w nocy, w okresie ograniczonej widoczności (dotyczy zwłaszcza terenów wiejskich)
– ciemny poranek = konieczność stosowania sztucznego oświetlenia w salach i klasach w godzinach porannych
– poranki = wzmożony ruch dzieci i młodzieży do szkół;
Zdrowie
– dłuższe popołudnie z naturalnym światłem = większa aktywność na świeżym powietrzu, zdrowszy tryb życia
– okres niedoboru światła słonecznego = zwiększone ryzyko wystąpienia depresji (fotodepresja)
– więcej naturalnego światła = lepsze samopoczucie, mniejsze ryzyko depresji
– ciemne poranki = trudniejsze warunki dotarcia do pracy, szkoły, trudniejsze warunki jazdy = zwiększone ryzyko spóźnienia, pośpiech = zwiększony stres
– wiosenna zmiana czasu („krótsza” noc) = zwiększony stres dla osób pracujących w niedzielę
– okres bezpośrednio po zmianie czasu = utrudnienie dla osób starszych, chorych, niepełnosprawnych (przyzwyczajenie do regularnego rytmu dnia);
Zużycie energii
– ciemne poranki i ciemne wieczory = konieczność stosowania sztucznego oświetlenia (dotyczy również w wielu przypadkach oświetlenia ulicznego włączanego okresowo w godzinach wieczornych i porannych – np. na terenach wiejskich)
– im lepsze dopasowanie godzin aktywności społeczeństwa do naturalnego światła, tym mniejsza konieczność stosowania dodatkowego oświetlenia.
Opracowano na podstawie: https://www.rynekzdrowia.pl/Nauka/Zmiana-czasu-na-zimowy-2026-To-juz-koniec-przestawiania-zegarkow-z-drugiej-na-trzecia-w-nocy-i-spania-o-godzine-dluzej,289385,9.html.