Autor: Martyna Sergiel
Marcin Wiącek – Rzecznik Praw Obywatelskich wystosował list do Ministry Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Agnieszki Dziemianowicz-Bąk.
Rzecznik wskazuje w nim na znaczące nieprawidłowości w przyznawaniu dofinansowań do turnusów rehabilitacyjnych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Pomimo faktu, że przepisy wydają się jasne, osoby z niepełnosprawnościami wciąż napotykają na biurokratyczne przeszkody i na swój sposób arbitralne decyzje samorządów.
Pismo, które wyszło z datą 23 grudnia 2025 r., jest odpowiedzią na liczne skargi wpływające do Biura rzecznika.
Marcin Wiącek zwrócił uwagę, że ludzie z niepełnosprawnościami mają prawo do osiągnięcia najwyższego możliwego poziomu zdrowia, a władze publiczne są zobowiązane do podejmowania skutecznych środków w celu ułatwienia im pełnej samodzielności. Turnusy rehabilitacyjne są jedną z podstawowych rodzajów aktywności wspierającej ten proces.
W swoim wystąpieniu RPO wskazuje na dwa główne problemy: niejasną formę prawną odmowy przyznawania środków oraz wprowadzanie przez samorządy dodatkowych, pozaprawnych kryteriów selekcji wnioskodawców.
Pierwszym i jednocześnie najważniejszym problemem jest sposób, w jaki Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie (PCPR) powiadamiają obywateli o rozpatrzeniu wniosku. Zgodnie z przepisami, organ ma 7 dni na powiadomienie wnioskodawcy o sposobie rozwiązania sprawy. W praktyce jednak urzędy często wysyłają zwykłe pisma informacyjne zamiast wydawać formalne decyzje administracyjne.
Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich informacja o przyznaniu lub nieprzyznaniu dofinansowania powinna mieć charakter decyzji administracyjnej. Jest to decydujące, jeżeli chodzi o ochronę praw obywatela:
– Obywatel zatem ma prawo do tego, by jego wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej prawem procedury, nie zaś poza nią – punktuje w liście RPO.
Brak formy decyzji powoduje, że możliwość sądowej kontroli działania urzędu staje się iluzją. Co więcej, jedynie w nielicznych przypadkach, gdy sądy uchylały odmowy, urzędy jeszcze raz wydawały decyzje odmowne, tłumacząc się zakończeniem roku budżetowego.
Samorządy bronią się argumentem, że pełna procedura administracyjna (KPA) wpłynęłaby na opóźnienie ich pracy i spowolniła wypłatę środków, co przy rocznym cyklu budżetowym mogłoby skutkować koniecznością zwrotu pieniędzy do PFRON przed ostatecznym rozstrzygnięciem spraw.
RPO proponuje rozwiązanie, którym jest precyzyjna zmiana prawa, gdzie jednoznacznie wskazano by, że rozpatrzenie wniosku wymaga wydania decyzji administracyjnej.
Drugą naglącą kwestią jest wprowadzanie przez samorządy dodatkowych warunków przyznawania środków, które nie wynikają z ustawy, a jedynie z wewnętrznych zarządzeń lub uchwał. RPO określa to jasno: „Praktyka ta budzi zdecydowany sprzeciw”.
Powodem takich działań jest zazwyczaj niedobór pieniędzy. Samorządy próbują radzić sobie z „krótką kołdrą”, ustalając własne priorytety.
Rzecznik przypomina jedną ze spraw, gdzie PCPR ustalił, że dofinansowanie dostaną tylko dzieci i ucząca się młodzież, całkowicie wykluczając osoby dorosłe ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Tymczasem przepisy krajowe dają pierwszeństwo obu tym grupom na równi.
– Okoliczności, w których przy rozdziale środków na dofinansowanie do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym przyjmowane są kryteria promujące jedną specjalną grupę osób (…), są zatem nieprawidłową praktyką – pisze w liście rzecznik.
Rzecznik przywołuje orzecznictwo sądów administracyjnych, które stoi po stronie człowieka. Zgodnie z wyrokami, brak środków finansowych nie jest wystarczającą podstawą do całkowitej odmowy dofinansowania osobie, która spełnia jego warunki.
W przypadku niedoboru funduszy prawo pozwala jedynie na dwa konkretne ograniczenia:
- Obniżenie wysokości dofinansowania (nie więcej niż o 20 procent).
- Przyznanie dofinansowania raz na dwa lata zamiast co rok.
W podsumowaniu Marcin Wiącek zwraca się do Ministry z prośbą o zajęcie stanowiska oraz informację o planowanych działaniach naprawczych, które zapewnią osobom z niepełnosprawnościami realną dostępność do wsparcia.
Rzecznik prosi również o „dokonanie analizy adekwatności i rozważenie przeznaczenia większych środków w celu realizacji przez powiaty zadania dofinansowania”.
Opracowano na podstawie: https://niepelnosprawni.pl/artykuly/rpo-interweniuje-w-sprawie-turnusow-rehabilitacyjnych-praktyka-ta-budzi-zdecydowany-sprzeciw.