Autor: Martyna Sergiel
Na początku stycznia 2026 roku Stowarzyszenie Polski Instytut Praw Głuchych (SPIPG) wystosowało petycję do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Organizacja domaga się pilnych zmian w systemie świadczenia wspierającego, zarzucając aktualnym przepisom systemowe wykluczenie osób niesłyszących oraz niezgodność z Konstytucją Rzeczy Pospolitej Polskiej.
Petycja trafiła na ręce Ministry Agnieszki Dziemianowicz-Bąk oraz Pełnomocniczki Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych Mai Nowak i wskazuje na mechanizm, który w teorii ma wspierać osoby z niepełnosprawnościami, a w praktyce – jak argumentują autorzy – wyklucza ogromną grupę osób z przeszkodami w komunikacji.
Kluczowym problemem jest sposób ustalania poziomu potrzeby wsparcia, oparty na tak zwanej skali BVD (Biomedyczno-Funkcjonalnej).
Zdaniem reprezentantów Instytutu aktualny algorytm jest skonstruowany tak, że premiuje osoby z problemami motorycznymi, całkowicie ignorując specyficzne potrzeby osób z niepełnosprawnością słuchu.
– Aktualny sposób skonstruowania skali potrzeby wsparcia opiera się na dominującym modelu medyczno-czynnościowym, który w sposób nieproporcjonalny stawia na lepszej pozycji niepełnosprawności związane z poruszaniem się bądź intelektualne, na margines spychając bariery o charakterze komunikacyjno-sensorycznym.
Autorzy dokumentu zwrócili uwagę, że obecny stan prawny generuje „stan kwalifikowanej, systemowej dyskryminacji jednostek z dysfunkcją narządu słuchu”. Osoba Głucha pomimo barier napotykanych przy próbie niezależnego funkcjonowania (np. w urzędach, placówkach zdrowia, sytuacjach awaryjnych)uzyskuje w aktualnym systemie drastycznie niższą punktację niż osoby z dysfunkcją ruchu, co zamyka jej możność otrzymania świadczenia.
Jednym z najbardziej wstrząsających argumentów podniesionych w opinii prawnej dołączonej do petycji jest fakt, że system wymusza na wnioskodawcach zachowania nieetyczne, aby w ogóle mieli szansę na otrzymanie wsparcia finansowego.
– Utrzymywanie algorytmu oceny, który wymusza na osobach głuchych »symulowanie« niepełnosprawności fizycznej w celu uzyskania punktacji uprawniającej do świadczenia, jest uderzeniem w przyrodzoną i niezbywalną godność jednostki – wskazują przedstawiciele Instytutu.
Prawnicy stowarzyszenia podkreślają, że państwo uprzedmiatawia obywatela. Sytuacja ta prowadzi do zjawiska „ubóstwa komunikacyjnego”, które spycha osoby Głuche na margines życia w grupie czy obywatelskiego.
Petycja opiera się na solidnych fundamentach prawnych. Wnioskodawcy wykazują „hierarchiczną niezgodność norm”, wskazując przy tym, że rozporządzenie dotyczące skali BVD stoi w sprzeczności z ustawą nadrzędną, a także z Konstytucją RP (art. 32 – zasada równości) oraz ratyfikowaną przez Polskę Konwencją Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych (KPON).
Autorzy petycji ostrzegają przed konsekwencjami dalszego ignorowania tej kwestii:
– Utrzymująca się bezczynność o charakterze prawnym w przedmiotowym zakresie konstytuuje stan kwalifikowanego zaniechania prawodawczego, który w świetle aksjologii demokratycznego państwa musi być penalizowany jako sankcjonowanie antykonstytucyjnej enklawy wykluczenia wewnątrz jednolitego systemu normatywnego Rzeczypospolitej.
Stowarzyszenie przedstawiło listę konkretnych postulatów i rekomendacji, które mają na celu „restytucję spójności aksjologicznej systemu prawnego”. Do najważniejszych należą:
- Reforma Aktu Wykonawczego: Pilna zmiana rozporządzenia i uwzględnienie w Skali BVD „zobiektywizowanych kryteriów oceny dedykowanych osobom z niepełnosprawnością sensoryczną”.
- Inicjatywa Ustawodawcza: Nowelizacja ustawy o świadczeniu wspierającym, która uzna „bariery komunikacyjne” za równorzędne wobec dysfunkcji sfery motorycznej.
- Utworzenie Zespołu Eksperckiego: Powołanie interdyscyplinarnej grupy z udziałem surdopedagogów, lingwistów Polskiego Języka Migowego (PJM) i przedstawicieli środowiska, w celu opracowania nowej metodologii.
- Szkolenia i monitoring: Wprowadzenie szkoleń dla Wojewódzkich Zespołów ds. Orzekania (WZON) oraz cykliczne raportowanie wpływu zmian na populację osób głuchych.
W podsumowaniu petycji pada mocny akcent uświadamiający rządzących, że ignorowanie tego obowiązku aktualizuje „bezpośrednią odpowiedzialność odszkodowawczą i polityczną państwa”.
Opracowano na podstawie: https://niepelnosprawni.pl/artykuly/glusi-kontra-system-petycja-w-sprawie-dyskryminujacej-skali-bvd.