Autor: Martyna Sergiel
Rada Ministrów uchwaliła rozporządzenie w kwestii Programu Bonu Senioralnego na lata 2026-2028.
Postanowienie określa drogę przyznawania i realizacji wsparcia oraz reguły jego finansowania i rozliczania. Środki mogą zostać rozdysponowane jeszcze w 2026 r., jednak gminy, które chcą z nich skorzystać, mają niewiele czasu na przygotowanie się do realizacji programu.
Świadczenie usług w ramach Bonu Senioralnego mogą jednak zlecić innym podmiotom.
Seniorzy z wybranych gmin w naszym kraju już niebawem będą mogli zacząć składać wnioski, które umożliwią zawarcie umowy o realizacji bonu senioralnego. Przepisy już są i wkrótce wojewodowie będą mogli ustalić wysokość finansowania dla poszczególnych gmin.
Po sprawdzeniu wniosku otrzymanego od seniora, na którą gmina będzie miała nie więcej niż 30 dni, i zakwalifikowaniu danej osoby do programu, gminy będą zawierać z seniorami umowy określające między innymi:
- okres i zakres usług wsparcia;
- miejsce ich świadczenia, wymiar godzinowy w ujęciu miesięcznym i wymiar dni w ujęciu tygodniowym;
- zasady rozliczania tych usług i sposób potwierdzania przez seniora ich wykonania oraz ewentualnego zgłaszania nieprawidłowości;
- przesłanki zawieszania usług czy rozwiązania umowy.
Pierwszeństwo w przyznawaniu wsparcia ma należeć się ludziom o najwyższym poziomie niezaspokojonych elementarnych potrzeb życia codziennego. Chodzi o trudności w wykonywaniu np. czynności higieniczno-pielęgnacyjnych, ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, poruszaniu się lub utrzymywanie porządku, ale także np. ułatwieniu kontaktów z otoczeniem.
– Zgodnie z zapisami rozporządzenia, gminy będą zobowiązane do prowadzenia i comiesięcznej aktualizacji listy osób zakwalifikowanych do zawarcia umowy o realizacji bonu senioralnego. Tę listę można określić mianem „kolejki” czy „rankingu”, gdyż ma już uwzględniać poziom niezaspokojonych potrzeb każdej osoby figurującej w wykazie. Jeżeli wystąpią przesłanki skreślenia seniora z takiej listy, np. będzie korzystał z jakiejś innej formy opieki instytucjonalnej przez dłużej niż 14 dni, to po ustaniu tej przesłanki albo w wyniku zmiany okoliczności życiowych będzie mógł wystąpić z wnioskiem o ponowną kwalifikację. A skąd ma mieć świadomość, że został skreślony z listy? Gmina ma obowiązek pisemnego poinformowania takiej osoby i uargumentowania tej decyzji – tłumaczy na łamach portalu www.niepelnosprawni.pl Igor Marczak, wiceprezes zarządu Fundacji SeniorApp i członek Zespołu ds. polityki senioralnej przy KPRM.
W roku bieżącym wsparcie z Bonu Senioralnego ma objąć IV kwartał. Rozporządzenie w sprawie Programu Bonu Senioralnego weszło w życie 30 września. Z uwagi na ten fakt jednostki samorządu terytorialnego nie mają dużo czasu na przeprowadzenie odpowiednich procedur. Realnie w tym roku wsparcie będzie można uzyskać na ok. 2 miesiące i to w sytuacji, że wszystkie procedury będą przebiegać sprawnie.
Ponadto, w 2026 r. Bon Senioralny będzie dostępny wyłącznie dla gmin, na terenie których to nie były dotychczas realizowane publiczne usługi opiekuńcze na rzecz osób starszych. Takich jest Polsce 318. Gminy, które realizowały takie usługi dla nie więcej niż 10 osób oraz pozostałe, wśród których pierwszeństwo otrzymania środków będą miały gminy o najwyższej prognozowanej dynamice wzrostu liczby i odsetka seniorów, muszą czekać na możliwość uzyskania środków z Programu do 2027 roku – komentuje na łamach portalu www.niepelnosprawni.pl Igor Marczak.
– W mojej ocenie rozporządzenie wyznacza klarowne ramy organizacyjne programu, jednak jego implementacja będzie wymagała przełożenia przepisów na konkretne procedury w gminach. Dla samorządów istotne będą odpowiednio wczesna informacja o przyznanym finansowaniu i stawce ustalonej przez wojewodę oraz spójne wyjaśnienia dotyczące kwalifikowania seniorów i rozliczania usług.
Kluczowe byłyby również wspólne wskazówki odnośnie oceny poziomu niezaspokojonych potrzeb oraz przykładowe wzory dokumentów. Przejrzystość programu warto oceniać także przez to, czy pracownik wie, jak go prawidłowo realizować, a senior rozumie, na jakie wsparcie może liczyć – dodaje na łamach portalu www.niepelnosprawni.pl Maciej Klimek, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wojkowicach.
Realizacja wsparcia z Programu Bonu Senioralnego będzie wiązała się z koniecznością zapewnienia właściwych usług, realizowanych przez opiekunów. Wejście w życie tego pomysłu może przyczynić się do rozwoju tego sektora, który już teraz zmaga się z poważnym deficytem pracowników.
– Szacuje się, że już teraz brakuje w Polsce nawet 50 tysięcy opiekunów dla seniorów, opiekunów medycznych i środowiskowych – wskazuje Igor Marczak na łamach portalu www.niepelnosprawnipl.
Jak zauważa natomiast Maciej Klimek, problemy z zapewnieniem odpowiedniej liczby opiekunów to jedno z kilku wyzwań, przed którymi stoją obecnie jednostki mające wdrażać program.
– Największym wyzwaniem może być zapewnienie odpowiedniej liczby osób przygotowanych do świadczenia usług, szczególnie w mniejszych gminach i tam, gdzie już dziś trudno o opiekunów.
Równie ważne będzie rozpoznanie rzeczywistych potrzeb seniorów, dotarcie do osób samotnych i mniej aktywnych oraz zaplanowanie ciągłości wsparcia i zastępstw. Po stronie jednostek realizujących program pojawią się dodatkowe zadania związane z kwalifikacją, zawieraniem umów, dokumentowaniem usług i kontrolą ich jakości. Trzeba również rzetelnie oszacować pełne koszty organizacji wsparcia, ponieważ stawka wynagrodzenia za godzinę usługi nie obejmuje wszystkich kosztów jej zapewnienia.
Rozporządzenie o Bonie Senioralnym przewiduje, że gminy mogą realizować Program samodzielnie lub przy pomocy funkcjonujących w ich ramach odpowiednich jednostek. Prawo dopuszcza także zlecenie na podstawie umowy świadczenia usług wsparcia podmiotom trzecim, w tym organizacjom pozarządowym, przedsiębiorstwom społecznym, kołom gospodyń wiejskich czy podmiotom wykonującym działalność gospodarczą w kwestii opieki nad osobami starszymi.
– Gminy mogą oprzeć realizację programu na OśrodkachPomocy Społecznej, CentrachUsług Społecznych lub innych właściwych jednostkach samorządowych, a świadczenie usług zlecać uprawnionym podmiotom zewnętrznym, z zachowaniem zasad ich wyboru.
Dobrym początkiem będzie lokalna diagnoza potrzeb i dostępnych zasobów, połączona z realistycznym oszacowaniem liczby uczestników oraz godzin wsparcia. Rekomenduję wyznaczenie koordynatora, przygotowanie prostych procedur i dokumentów oraz współpracę z organizacjami pozarządowymi, placówkami ochrony zdrowia i środowiskami senioralnymi w docieraniu do osób potrzebujących. Warto też pozostawać w bieżącym kontakcie z wojewodą i zgłaszać udokumentowane potrzeby finansowe, mając przy tym świadomość, że zwiększenie przyznanych środków zależy od dostępnej puli. Miarą powodzenia programu powinny być rzeczywiście wykonane, dobrej jakości usługi i większe bezpieczeństwo seniorów w codziennym życiu – komentuje na łamach portalu www.niepelnosprawni.pl Maciej Klimek.
– W SeniorApp dysponujemy gotowym rozwiązaniem, które może stanowić dla gmin niezwykle cenne wsparcie w procesie wdrażania niezbędnych instrumentów do obsługi wsparcia w ramach Bonu Senioralnego. Nasze autorskie oprogramowanie Opieka w Terenie daje możliwość automatyzacji wielu procesów, co ułatwia realizację poszczególnych procedur zgodnie z wymaganiami ustawowymi i przyspiesza analizę danych, jak również raportowanie. Jesteśmy gotowi wspierać gminy w całej Polsce w procesie wdrażania Programu Bonu Senioralnego, między innymi opierając się na naszym wieloletnim doświadczeniu we współpracy z władzami samorządowymi w ramach wdrażania różnorodnych programów na rzecz seniorów i opieki długoterminowej – podsumowuje Igor Marczak.
Bon Senioralny dedykowany jest osobom po 65. roku życia, które wymagają wsparcia w codziennym życiu. Z programu skorzystać mogą Ci seniorzy, których średni miesięczny dochód z trzech miesięcy przed złożeniem wniosku nie przekracza 3410 zł.
Rodzaj usług dostępnych w ramach Bonu Senioralnego może obejmować między innymi: czynności higieniczno-pielęgnacyjne, zakupy, wsparcie w ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, poruszaniu się lub utrzymywaniu porządku, a także zagwarantowaniu kontaktów z otoczeniem. Zakres i liczba godzin poszczególnych usług ujmowane są w umowie seniora z gminą.Usługi realizowane w ramach Bonu Senioralnego są dla seniora bezpłatne, jednak ich wartość nie może być wyższa niż 2500 zł miesięcznie.
Program w pierwszej kolejności obejmie gminy, na obszarze których dotychczas nie były świadczone publiczne usługi opiekuńcze. Te gminy będą mogły uzyskać wsparcie jeszcze w 2026 roku. Od 2027 ze wsparcia skorzystają gminy, w których z takich usług korzystało nie więcej niż 10 osób, a jeszcze później gminy o najwyższej prognozowanej dynamice wzrostu liczby i odsetka seniorów.
Opracowano na podstawie: https://niepelnosprawni.pl/swiadczenia/rozporzadzenie-w-sprawie-bonu-senioralnego-opublikowane.