Autor: Martyna Sergiel
Odleżyny mogą rozwijać się błyskawicznie – u osób z grona ryzyka pierwsze zmiany mogą pojawić się już po kilku godzinach nieprzerwanej presji czy ucisku.
Czym właściwie jest odleżyna i kiedy się tworzy? Jakie symptomy powinny skłonić do szybkiej konsultacji z lekarzem?
Tego wszystkiego dowiesz się z lektury poniższego tekstu.
Odleżyny to uszkodzenia skóry oraz niżej usytuowanych tkanek, tworzące się nierzadko w wyniku długotrwałego ucisku, a także działania tarcia i sił ścinających. Rozwijają się szczególnie w miejscach, gdzie tkanki miękkie są uciskane pomiędzy twardym podłożem a położonymi pod skórą wyniosłościami kostnymi.
Lokalizacja zmian zależy od pozycji, w której pacjent spędza najwięcej godzin. Często występują one z tyłu ciała – na potylicy, łopatkach, kręgosłupie, kości krzyżowej i pośladkach. Jednocześnie, jeśli pacjent spędza najwięcej czasu w pozycji siedzącej (np. na wózku), odleżyny mogą pojawić się także w okolicach łokci i łydek, a więc w miejscach, które są bez przerwy oparte o części konstrukcji wózka.
Kto jest najbardziej narażony na odleżyny? Wśród czynników ryzyka odleżyn wymienia się między innymi: choroby naczyń, cukrzycę, niedożywienie oraz nietrzymanie moczu.
Odleżynom sprzyjają też:
- Unieruchomienie – mogą one być spowodowane chorobą, paraliżem, podeszłym wiekiem (szczególnie narażone są osoby powyżej 70. roku życia);
- zaburzenia czucia – odleżyny mogą wystąpić np. u pacjentów z neuropatią cukrzycową (w tym stanie nie czuje się zwykle bólu ani drętwienia, które są naturalnym sygnałem do zmiany pozycji).
Zawsze lepiej przeciwdziałać niż leczyć. Dlatego, jeśli podejrzewasz, że Ty albo Twój bliski jesteście w grupie, której mogą grozić odleżyny, zgłoś się do lekarza rodzinnego i poproś o profesjonalną ocenę stanu skóry.
Odleżyny rozwijają się sukcesywnie, z tego powodu tak istotne jest szybkie dostrzeżenie pierwszych niepokojących modyfikacji na skórze. Jednym z najwcześniejszych symptomów jest zaczerwienienie, które nie blednie po ucisku. Aby to sprawdzić, można wykonać prosty test naporu palcem, czyli po prostu delikatnie przycisnąć zaczerwienione miejsce dłonią. Jeśli po zwolnieniu nacisku skóra nadal pozostaje czerwona, może to wskazywać na początkowe stadium powstawania odleżyny.
W miejscu narażonym na ucisk mogą pojawić się również zmiany temperatury i budowy skóry. Obszar ten może być cieplejszy lub chłodniejszy od otaczających tkanek, a skóra może zdawać się bardziej miękka i gąbczasta albo wręcz przeciwnie –zbyt twarda. Wczesnym sygnałem ostrzegawczym mogą być dolegliwości zgłaszane przez pacjenta, takie jak ból, większa tkliwość lub nieustające swędzenie. Natomiast na bardziej zaawansowanym etapie dochodzi do uszkodzenia powierzchni skóry – mogą o tym świadczyć pęcherze wypełnione płynem surowiczym lub płytkie uszkodzenia naskórka, przypominające otarcia.
Po dopatrzeniu się pierwszych objawów odleżyn ważna jest natychmiastowa reakcja. Podstawowym działaniem jest odciążenie miejsca narażonego na ucisk poprzez zmianę pozycji ciała pacjenta lub podopiecznego. Bardzo istotna jest także delikatna pielęgnacja skóry w miejscu, w którym zaczynają powstawać odleżyny.
Należy unikać:
intensywnego pocierania i masowania miejsc zagrożonych powstaniem odleżyn
Wskazane natomiast jest:
- oczyszczanie skóry łagodnymi preparatami
- zabezpieczenie skóry produktami przeznaczonymi do pielęgnacji skóry narażonej na podrażnienia, np. zawierającymi argininę lub tlenek cynku.
W profilaktyce odleżyn oraz chronieniu skóry przed dalszym uszkodzeniem mogą pomóc specjalistyczne preparaty ochronne, przeznaczone do skóry zagrożonej odleżynami. W celu zabezpieczenia miejsca narażonego na ucisk (oraz jeżeli skóra nie jest uszkodzona i rana nie wykazuje cech zakażenia) można zastosować również specjalistyczne opatrunki, takie jak cienkie opatrunki hydrokoloidowe lub pianki poliuretanowe.
Zignorowanie pierwszych objawów odleżyn może prowadzić do poważnych powikłań ze zdrowiem. Wśród problemów związanych z odleżynami wymienia się między innymi: bakteryjne zakażenie skóry i tkanki podskórnej, zakażenia kości i stawów oraz sepsę (zagrażające życiu uogólnione zakażenie organizmu). Przewlekłe, niegojące się przez lata rany odleżynowe mogą także ulec zezłośliwieniu i przekształcić się w raka płaskonabłonkowego.
Decyzja odnośnie tego, czy wystarczy samoleczenie, czy lepiej natychmiast wezwać lekarza, zależy od stopnia zaawansowania zmian i reakcji organizmu na pierwszą pomoc. Jeżeli, pomimo odciążenia i prawidłowej pielęgnacji, zaczerwienienie nie ustępuje w ciągu 1-2 dni lub pojawiają się nowe uszkodzenia skóry, należy skonsultować się z medykiem.
Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają wszelkie niepokojące symptomy, które mogą świadczyć o rozwijającej się infekcji – takie jak gorączka, dreszcze, ropna wydzielina z odleżyny, nieprzyjemny zapach lub silny obrzęk i narastające zaczerwienienie.
Opracowano na podstawie: https://niepelnosprawni.pl/artykuly/pierwsze-objawy-odlezyn–jak-je-rozpoznac-co-robic.